คำเฉพาะเกี่ยวกับการมีส่วนร่วมของประชาชน สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.)

เพื่อให้เกิดความเข้าใจร่วมกันในกลุ่มผู้ที่สนใจ เรื่อง การมีส่วนร่วมของประชาชน กลุ่มพัฒนาระบบสนับสนุนการมีส่วนร่วมในการพัฒนาระบบราชการ สำนักงาน ก.พ.ร. ได้รวบรวมคำเฉพาะเกี่ยวกับการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยได้รับการให้คำปรึกษาแนะนำจาก ดร.อรพินท์ สพโชคชัย กรรมการพัฒนาระบบราชการเต็มเวลา ซึ่งเป็นผู้หนึ่งที่มีความรู้ความเข้าใจเรื่องการมีส่วนร่วมของประชาชนเป็นอย่างยิ่ง หวังว่าคำดังกล่าวจะเป็นประโยชน์ต่อผู้ที่สนใจ ทำให้เกิดความเข้าใจตรงกัน เพื่อร่วมผลักดันให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาระบบราชการไทยอันนำไปสู่ประโยชน์สุขของประชาชนอย่างแท้จริง

ที่	คำเฉพาะ (ภาษาไทย/ภาษาอังกฤษ)	ความหมาย/คำอธิบายเพิ่มเติม	หมายเหตุ
1	เสวนาหาทางออก Deliberative Dialogue	วิธีการี่ใช้จัดกระบวนการสนทนาระหว่างผู้ที่เกี่ยวข้องในภาคส่วนต่างๆ และประชาชน ที่เป็นกระบวนการมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่อง โดยภาคส่วนต่างๆ จะหยิบยกประเด็นข้อมูล ความรู้ความเข้าใจ และข้อกังวลต่างๆ มาปรึกษาหารือ โดยยังไม่เน้นการตัดสินใจ แต่ให้ความสำคัญต่อการจัดเก็บข้อมูล เพื่อให้เป็นส่วนประกอบในการตัดสินใจ
2	เวทีประชาชน Public Discussion Forum หรือ Public Forum	กระบวนการประชุมเพื่อสนทนาหารือเกี่ยวกับประเด็นสาธารณะที่ประชาชนสนใจ โดยเน้นการให้ข้อมูล การรับฟังความคิดเห็นจากผู้ที่เกี่ยวข้องทุกฝ่าย เป็นกระบวนการที่จัดขึ้นเพื่อให้เกิดความรู้ความเข้าใจในประเด็นสาธารณะชัดเจนขึ้น ข้อมูลจากการจัดเวทีสาธารณะจะนำไปประกอบการพิจารณาหรือการตัดสินใจ
3	การบริหารจัดการที่เป็นประชาธิปไตย Democratic Governance	เป็นรูปแบบหนึ่งของการบริหารจัดการแนวใหม่ โดยยึดหลักธรรมาภิบาล (Good Governance) เพื่อให้สังคมอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข สันติ สมดุล มีเสถียรภาพ เป็นธรรม และ เท่าเทียมกันมากขึ้น
4	การบริหารราชการแบบมีส่วนร่วม Participatory Governance	การกำหนดรูปแบบการบริหารราชการของส่วนราชการ ที่เปิดให้ประชาชนทุกภาคส่วนซึ่งรวมถึงผู้มีส่วนได้เสียและผู้ที่เกี่ยวข้องทั้งในภาครัฐ เอกชน และประชาชนโดยรวม มีช่องทางและโอกาสเข้ามามีส่วนร่วมในการรับทราบข้อมูลการดำเนินงานของส่วนราชการ การร่วมคิด เสนอความเห็น ร่วมกำหนดทิศทาง และร่วมมือในการดำเนินกิจกรรมต่างๆ ที่มีผลกระทบต่อความเป็นอยู่และความมั่นคงของชีวิตของคนในสังคมซึ่งขณะนี้เป็นรูปแบบการบริหารจัดการบ้านเมืองที่เป็นกระแสหลักของการบริหารจัดการภาครัฐและระบบราชการทั่วโลกในอันที่จะให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็นก่อนดำเนินการตามแผนงานโครงการ/นโยบาย เพื่อมิให้เกิดความขัดแย้งของการดำเนินนโยบายของรัฐ หรือเพื่อทำให้เกิดการยอมรับการดำเนินการของรัฐ
5	เวทีผู้เชี่ยวชาญ Expert Forum	การจัดประชุมระดมความคิดที่เชิญผู้ที่มีความเชี่ยวชาญด้านต่างๆ เข้ามามีส่วนร่วมในการหารือ โดยผู้ที่เป็นผู้เชี่ยวชาญจะนำเสนอวิธีการปฏิบัติที่ดีที่สุด (Best Practices) หรือ ให้ข้อเสนอแนะ ทางเลือกเชิงนโยบาย และ แนวทางการแก้ไขปัญหาต่างๆ เพื่อนำไปสู่การกำหนดนโยบายสาธารณะที่มีประสิทธิผล
6	ประชาพิจารณ์ Public Hearing	กระบวนการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนเกี่ยวกับประเด็นที่ต้องการรับข้อมูลและความคิดเห็นของประชาชนหรือผู้ที่เกี่ยวข้องในมุมมองต่างๆ ก่อนที่จะตัดสินใจดำเนินการโดยมีการกำหนดหลักการและแนวทางการดำเนินงานที่ชัดเจน ซึ่งอาจจะเป็นเวทีรับฟังความเห็นโดยตรงหรือโดยอ้อมผ่านกลไกอิเล็กทรอนิกส์ก็ได้ ประชาพิจารณ์เป็นวิธีการหนึ่งที่ใช้ในกระบวนการมีส่วนร่วม แต่ไม่ถือว่าเป็นกระบวนการมีส่วนร่วมที่สมบูรณ์
7	สาธารณชน หรือประชาชน The Public	บุคคล กลุ่มบุคคล องค์กร สถาบัน หรือ กลุ่มผลประโยชน์ทางการเมืองต่างๆ (interest groups) ที่มีความสนใจผลลัพธ์ที่เกิดจากการตัดสินใจเกี่ยวกับมาตรการ การบริหารราชการ และนโยบายสาธารณะ ซึ่งอาจจะได้รับผลกระทบเชิงบวกหรือลบ ทั้งทางตรงและทางอ้อม บางครั้งอาจจะเรียกว่ากลุ่มผู้ที่มีส่วนได้เสีย (Stakeholders)
8	การตรวจสอบผลการดำเนินงานโดยภาคประชาชน People's Audit	เป็นการเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับการดำเนินการ/การปฏิบัติงานของหน่วยงานของรัฐ
9	เสวนาสาธารณะ Public Dialogue	การจัดกระบวนการสนทนาประเด็นปัญหาบ้านเมือง ประเด็นนโยบายอย่างไม่เป็นทางการ โดยเชิญประชาชนที่สนใจให้เข้าร่วมสนทนา อภิปราย หรือแสดงความคิดเห็นเพื่อให้เกิดความชัดเจนเกี่ยวกับความคิดเห็น ความต้องการ และได้ข้อมูลสำคัญในการจัดทำนโยบาย
10	การมีส่วนร่วมของประชาชน Pulic Participation หรือ Citizen Engagement	- กระบวนการสานสัมพันธ์ระหว่างภาครัฐและภาคประชาชน เพื่อสร้างความเข้าใจร่วมและเพื่อให้การพัฒนานโยบายและบริการสาธารณะเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขของประชาชน และสนองความต้องการของประชาชนมากขึ้น โดยเน้นที่กระบวนการที่เปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามามีส่วนเกี่ยวข้องในกระบวนการตัดสินใจของรัฐ กระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนเป็นวิธีการที่ภาครัฐ ภาคประชาสังคม และผู้ที่เกี่ยวข้อง มีโอกาสเรียนรู้ทำความเข้าใจประเด็นนโยบายสาธารณะร่วมกัน ปรึกษาหารือร่วมกัน เพื่อแสวงหาทางเลือกที่ดีที่สุด ทุกฝ่ายยอมรับมากที่สุด และมีผลกระทบเชิงลบน้อยที่สุด - กระบวนการที่นำประชาชนและผู้ที่เกี่ยวข้องทุกภาคส่วนเข้าร่วมในการหาวิธีแก้ไขปัญหาที่ยุ่งยากซับซ้อน ร่วมกันหาทางออกสำหรับการแก้ไขปัญหาต่างๆ ในทางสันติ เป็นที่ยอมรับหรือเป็นฉันทามติของประชาสังคม และมีส่วนร่วมในกระบวนการตัดสินใจ โดยนำความเห็นและข้อเสนอแนะของประชาชนและผู้ที่เกี่ยวข้องทุกภาคส่วนมาเป็นองค์ประกอบสำคัญในการตัดสินใจและกำหนดแนวทางหรือนโยบายสาธารณะที่ภาครัฐจะดำเนินการ	ุ - เป็นความหมายที่ปรากฏในเอกสารว่าด้วยเรื่องการมีส่วนร่วมของประชาชน, http://www.dialoguecircle.com/ , http://www.policyresearch.gc.ca/ , และ "คู่มือการมีส่วนร่วมของประชาชน" จัดทำโดยมูลนิธิปริญญาโทนักบริหารรัฐกิจมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ - เป็นการอธิบายขั้นตอนการมีส่วนร่วมที่กำหนด โดย International Association for Public Participation (IAP2) ซึ่งเป็นองค์กรสากลที่ส่งเสริมและพัฒนาเรื่องการมีส่วนร่วมของประชาชน ขณะนี้มีสมาชิก 16 ประเทศ ได้แก่ สหรัฐอเมริกา แคนาดา ออสเตรเลีย อังกฤษ นิวซีแลนด์ แอฟริกาใต้ ญี่ปุ่น ออสเตรเลีย จีน ฟินแลนด์ ฝรั่งเศส เลบานอน เม็กซิโก โปแลนด์ สโลเวเนีย และ ประเทศไทย
11	ระดับการมีส่วนร่วมของประชาชน Public Participation Spectrum 5 ระดับ ได้แก่ ระดับที่ 1 การให้ข้อมูลข่าวสาร Inform ระดับที่ 2 การปรึกษาหารือ Consult ระดับที่ 3 การให้เข้ามามีบทบาท Involve ระดับที่ 4 การสร้างความร่วมมือCollaborate ระดับที่ 5 การให้อำนาจแก่ประชาชน Empower	หมายถึงตารางที่อธิบายถึงระดับการมีส่วนร่วมของประชาชน 5 ระดับ เพื่อผู้ที่เกี่ยวข้องและหน่วยงานภาครัฐจะเลือกตัดสินใจออกแบบการบริหารราชการแบบมีส่วนร่วมจากระดับการเปิดโอกาสให้ประชาชนได้เข้ามามีส่วนร่วมในภาครัฐ ตั้งแต่ระดับการเข้ามามีส่วนร่วมน้อยที่สุด ถึงระดับการเข้ามามีส่วนร่วมมากขึ้นในระดับที่ 5 มีรายละเอียด ดังนี้ ระดับที่ 1 การให้ข้อมูลข่าวสารแก่ประชาชนเกี่ยวกับกิจกรรมต่างๆ ของหน่วยงานภาครัฐเป็นระดับที่ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในขั้นตอนน้อยที่สุด ซึ่งเป็นสิทธิพื้นฐานของประชาชนในการได้รับข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับงานของภาครัฐ โดยหน่วยงานภาครัฐมีหน้าที่ในการนำเสนอข้อมูลที่เป็นจริง ถูกต้อง ทันสมัย และประชาชนสามารถเข้าถึงได้ รูปแบบการมีส่วนร่วมในลักษณะนี้ เช่น การจัดทำสื่อเผยแพร่ การพาชมสถานที่จริง การจัดกิจกรรมเปิดบ้าน (open houses) และ website ระดับที่ 2 การให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการให้ข้อมูลเท็จจริง ความรู้สึกและความคิดเห็นประกอบการตัดสินใจ ดังนั้นประชาชนมีบาบาทในฐานะการให้ข้อมูลการตัดสินใจเป็นของหน่วยงานภาครัฐรูปแบบการมีส่วนร่วมในลักษณะนี้ เช่น การสำรวจความคิดเห็น และ การประชุมสาธารณะ ระดับที่ 3 การเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมทำงานตลอดกระบวนการตัดสินใจหรือเกี่ยวข้องในกระบวนการกำหนดนโยบาย การวางแผนโครงการ และวิธีการทำงานโดยหน่วยงานภาครัฐมีหน้าที่จัดระบบอำนวยความสะดวก ยอมรับการเสนอแนะ และการตัดสินใจร่วมกับภาคประชาชน การมีส่วนร่วมระดับนี้มักดำเนินการในรูปแบบการประชุมเชิงปฏิบัติการ ระดับที่ 4 การเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในระดับสูง โดยประชาชนและภาครัฐจะทำงานร่มกันในกระบวนการของการตัดสินใจ เช่น คณะกรรมการร่วมภาครัฐ และเอกชน คณะที่ปรึกษาภาคประชาชน ระดับที่ 5 เป็นระดับที่ให้บทบาทแก่ประชาชนในระดับที่สูงสุด เพราะให้ประชาชนเป็นผู้ตัดสินใจ รัฐจะดำเนินการตามการตัดสินใจนั้น ระดับการมีส่วนร่วมของประชาชนในระดับสูงสุดนี้เน้นให้ประชาชนเป็นเจ้าของดำเนินภารกิจ และภาครัฐมีหน้าที่ในการส่งเสริมสนับสนุนเท่านั้น รูปแบบการมีส่วนร่วมในระดับนี้ เช่น การลงประชามติ และ การแก้ไขปัญหาความขัดแย้งโดยกระบวนการประชาคม	ศึกษา และกำหนด โดย International Association for Public Participation (IAP2)
12	คณะกรรมการที่ปรึกษาภาคประชาชน Citizen Advisory Board	เป็นคณะบุคคลที่มาจากภาคประชาชนเพื่อให้ข้อคิดเห็นเกี่ยวกับการพัฒนานโยบายของรัฐและระบบการบริหารงาน การให้บริการ การวางแผนงาน/โครงการ การกำหนดตัวชี้วัด ตลอดจนการวางระบบให้ข้อมูลป้อนกลับเกี่ยวกับผลการดำเนินงานและความพึงพอใจของประชาชนต่อการดำเนินงานของหน่วยงานราชการ
13	การโต้วาที Debate	เวทีที่เปิดให้สองฝ่ายมีการแสดงความเห็นในมุมมองที่แตกต่างกัน ซึ่งเน้นการชักจูงให้อีกฝ่ายหนึ่งคล้อยตาม มักจะเป็นการแสดงแนวคิดที่ขัดแย้ง มุ่งเอาชนะด้วยเหตุผล การจัดเวทีที่เป็น Public Debate ไม่ใช่กระบวนการมีส่วนร่วม ทั้งนี้กระบวนการมีส่วนร่วมมักจะใช้วิธีการจัด Public Dialoge
14	ผู้มีส่วนได้เสีย Stakeholders	บุคคล หรือกลุ่มบุคคล องค์กร สถาบัน หรือ ชุมชนที่เกี่ยวข้อง และ/หรือได้รับผลกระทบทั้งทางบวกและทางลบจากประเด็นการบริหาร การกำหนดนโยบายสาธารณะ หรือการตัดสินใจนั้น
15	ประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วม Participatory Democracy	การปกครองที่ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมโดยตรงในกระบวนการตัดสินใจทางการเมือง การบริหารจัดการ และการกำหนดนโยบายสาธารณะ โดยสามารถเข้าร่วมในช่องทางต่างๆ เช่น การลงคะแนนเสียง การลงประชามติ เป็นต้น
16	ภาคประชาสังคม Civil Society	ภาคส่วนอื่นๆ ที่มิใช่ภาครัฐ ได้แก่ เอกชน ผู้แทนประชาชน สื่อมวลชน และ NGOs