🌱 สำนักงาน ก.พ.ร. หารือหน่วยงานด้านการเงินและงบประมาณ ศึกษากลไกทางการเงินเพื่อสนับสนุนโครงการด้านสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อมภายใต้แผน NAP

          เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 นายบัณฑูร เศรษฐศิโรตม์ ประธาน อ.ก.พ.ร. เกี่ยวกับการส่งเสริมการบริหารภาครัฐระบบเปิดและการมีส่วนร่วม พร้อมด้วยนางอารีย์พันธ์ เจริญสุข ที่ปรึกษาอาวุโส สำนักงาน ก.พ.ร. นางสาวธีรดา ศุภะพงษ์ และนายสุนิตย์ เชรษฐา อนุกรรมการฯ นายสุมิทธิ์ เกศวพิทักษ์ ผู้อำนวยการกองพัฒนาระบบบริหารงานส่วนภูมิภาคและส่วนท้องถิ่น และเจ้าหน้าที่สำนักงาน ก.พ.ร. ร่วมประชุมหารือกับผู้แทนสำนักงานบริหารหนี้สาธารณะ ธนาคารแห่งประเทศไทย สำนักงบประมาณ 30×30 Coalition Thailand และสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ณ ห้องประชุม 503 ชั้น 5 สำนักงาน ก.พ.ร. เพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและศึกษาความเป็นไปได้ในการใช้กลไกทางการเงินและแหล่งทุนรูปแบบต่าง ๆ เพื่อสนับสนุนการดำเนินโครงการด้านสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อมภายใต้แผนปฏิบัติการแห่งชาติ (National Action Plan: NAP) ของประเทศไทย (พ.ศ. 2570-2573) โดยมีสาระสำคัญ ดังนี้

          1️⃣ ข้อพิจารณาเกี่ยวกับการใช้พันธบัตรส่งเสริมความยั่งยืน (Sustainability-Linked Bond: SLB)
               🔹 วัตถุประสงค์และประเด็นการดำเนินงาน SLB เป็นตราสารหนี้ที่เชื่อมโยงการระดมทุนกับเป้าหมายและตัวชี้วัดด้านความยั่งยืน โดยประเด็นการดำเนินงานภายใต้กรอบ SLB ของประเทศไทยครอบคลุม 2 ด้านสำคัญ ได้แก่ (1) การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เพื่อสนับสนุนการบรรลุเป้าหมายด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และ (2) การอนุรักษ์พื้นที่ตามแนวทางมาตรการอนุรักษ์อื่นที่มีประสิทธิภาพนอกพื้นที่คุ้มครอง (Other Effective Area-based Conservation Measures: OECM)
               🔹 ข้อจำกัดในการสนับสนุนโครงการเฉพาะพื้นที่ เนื่องจาก SLB เป็นกลไกที่เชื่อมโยงการระดมทุนกับผลการดำเนินงานตามเป้าหมายด้านความยั่งยืนของผู้ออกตราสาร ไม่ได้กำหนดให้เงินที่ระดมทุนได้ต้องนำไปใช้กับโครงการใดโครงการหนึ่งโดยเฉพาะ จึงอาจไม่ตอบโจทย์การจัดหาเงินทุนสำหรับโครงการนำร่องที่มีขอบเขตและกิจกรรมเฉพาะพื้นที่โดยตรง
               🔹 ขนาดและความเหมาะสมของการระดมทุน การออกพันธบัตรรัฐบาลเป็นกลไกการระดมทุนในวงเงินขนาดใหญ่ จึงต้องพิจารณาความเหมาะสมของขนาดการระดมทุน เป้าหมายด้านความยั่งยืน และต้นทุนการดำเนินการประกอบกัน โดยอาจไม่ใช่กลไกที่เหมาะสมสำหรับโครงการนำร่องที่มีวงเงินไม่สูงมาก
               🔹 การติดตามและรายงานผล การใช้ตราสารหนี้เพื่อความยั่งยืนจำเป็นต้องมีระบบติดตามและประเมินผลตามตัวชี้วัดที่กำหนด รวมถึงการจัดทำรายงานผลการดำเนินงานอย่างต่อเนื่องและน่าเชื่อถือ โดยเฉพาะกรณีที่ต้องรวบรวมข้อมูลจากหลายหน่วยงาน ซึ่งจำเป็นต้องมีกลไกประสานงานและหน่วยงานรับผิดชอบข้อมูลที่ชัดเจน

          2️⃣ การพัฒนาโครงการนำร่อง 6 พื้นที่ (Area-based Sandbox)
               🔹 เป้าหมายการดำเนินงาน มุ่งพัฒนาพื้นที่นำร่องทั้ง 6 แห่ง ให้เป็นพื้นที่ทดลองนวัตกรรมเชิงนโยบาย (Government Innovation Sandbox) เพื่อทดลองแนวทางการบริหารจัดการและแสวงหากลไกในการปลดล็อกข้อจำกัดเชิงระบบ โดยเฉพาะด้านกฎระเบียบ การบริหารจัดการงบประมาณ และการบูรณาการการทำงานระหว่างหน่วยงาน เพื่อให้สามารถแก้ไขปัญหาด้านสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อมในระดับพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
               🔹 พื้นที่และประเด็นการดำเนินงาน โครงการภายใต้แผน NAP ด้านสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม ประกอบด้วยพื้นที่ดำเนินงาน 6 แห่ง แบ่งเป็น
                    ▪️ 4 จังหวัดที่มุ่งเน้นการแก้ไขปัญหาฝุ่นละออง PM2.5 ได้แก่ จังหวัดสระบุรี กรุงเทพมหานคร จังหวัดน่าน และจังหวัดเชียงใหม่
                    ▪️ 2 พื้นที่ระบบนิเวศ ได้แก่ อ่าวพังงา ซึ่งครอบคลุมพื้นที่จังหวัดภูเก็ต พังงา และกระบี่ และพื้นที่คุ้งบางกะเจ้า โดยมุ่งเน้นการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งโดยชุมชน การแก้ไขปัญหาน้ำเค็มรุกล้ำ และการพิจารณากลไกด้านภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเพื่อสนับสนุนการอนุรักษ์พื้นที่สีเขียว
               🔹 การบูรณาการงบประมาณในระดับพื้นที่ เสนอให้ผู้ว่าราชการจังหวัดทำหน้าที่เป็นผู้บูรณาการการดำเนินงาน (System Integrator) เพื่อเชื่อมโยงแผนงานและการใช้จ่ายงบประมาณของหน่วยงานต่าง ๆ ให้สอดคล้องกับปัญหาและความต้องการของพื้นที่ รวมถึงจัดลำดับความสำคัญของการดำเนินงานร่วมกัน อย่างไรก็ตาม ยังมีข้อจำกัดจากการที่หน่วยงานส่วนกลางมีภารกิจ แผนงาน และเป้าหมายการดำเนินงานที่กำหนดไว้ตามภารกิจของแต่ละหน่วยงาน ซึ่งอาจไม่สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาของจังหวัด จึงจำเป็นต้องศึกษาแนวทางและกลไกเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบูรณาการแผนงานและงบประมาณระหว่างหน่วยงาน

          3️⃣ ทางเลือกด้านแหล่งเงินทุนและกลไกสนับสนุนที่เหมาะสม จากข้อจำกัดของการใช้ SLB ในการสนับสนุนโครงการที่มีลักษณะเฉพาะพื้นที่ จึงได้มีการหารือถึงทางเลือกด้านแหล่งเงินทุนและกลไกสนับสนุนรูปแบบอื่น โดยพิจารณาให้เหมาะสมกับวัตถุประสงค์ ลักษณะกิจกรรม และขนาดของแต่ละโครงการ ดังนี้
               🔹 งบประมาณรายจ่ายประจำปีและงบประมาณบูรณาการ พิจารณาใช้กลไกงบประมาณรายจ่ายประจำปีหรืองบประมาณรายจ่ายบูรณาการ เนื่องจากปัญหาด้านสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะปัญหาฝุ่นละออง PM2.5 เป็นประเด็นที่เกี่ยวข้องกับภารกิจของหลายหน่วยงาน จึงควรบูรณาการแผนงาน โครงการ และงบประมาณให้สอดคล้องกับเป้าหมายการแก้ไขปัญหาร่วมกัน
               🔹 เงินกู้เงื่อนไขผ่อนปรนและสินเชื่อเพื่อสิ่งแวดล้อม (Soft Loan / Green Loan / Resilience Loan) ศึกษาความเป็นไปได้ในการใช้แหล่งเงินทุนจากสถาบันการเงินทั้งในประเทศและต่างประเทศ เพื่อสนับสนุนโครงการด้านสิ่งแวดล้อมและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยอาจพิจารณาความร่วมมือกับสถาบันการเงินระหว่างประเทศ เช่น ธนาคารพัฒนาเอเชีย (Asian Development Bank: ADB) และธนาคารโลก (World Bank) ทั้งนี้ ต้องพิจารณาเงื่อนไขการให้กู้ยืม วงเงิน ต้นทุนทางการเงิน และความสามารถในการชำระคืนให้เหมาะสมกับลักษณะของโครงการ
               🔹 เงินสนับสนุนแบบให้เปล่า (Grant) พิจารณาแหล่งเงินสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐ องค์กรระหว่างประเทศ และกองทุนด้านสิ่งแวดล้อม เพื่อสนับสนุนกิจกรรมที่มีความสอดคล้องกับวัตถุประสงค์และหลักเกณฑ์ของแหล่งทุน
               🔹 มาตรการส่งเสริมการลงทุนของ BOI พิจารณาใช้มาตรการส่งเสริมการลงทุนของสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน เพื่อสนับสนุนภาคเอกชนให้เข้ามามีส่วนร่วมในการลงทุนด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
               🔹 กลไกการจ่ายค่าตอบแทนสำหรับบริการของระบบนิเวศ (Payment for Ecosystem Services: PES) พิจารณากลไกการสร้างแรงจูงใจทางเศรษฐกิจให้แก่ผู้ดูแลและอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและระบบนิเวศ โดยเชื่อมโยงผู้ได้รับประโยชน์จากบริการของระบบนิเวศกับผู้ดำเนินการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ

          ทั้งนี้ การเลือกใช้แหล่งเงินทุนและกลไกสนับสนุนควรพิจารณาให้สอดคล้องกับลักษณะของแต่ละโครงการ โดยอาจใช้แหล่งเงินทุนหลายรูปแบบประกอบกัน เพื่อให้การดำเนินงานมีความต่อเนื่องและเกิดผลลัพธ์อย่างเป็นรูปธรรม

          📌 การดำเนินงานในระยะต่อไป (Next Steps)
               🔹 สำนักงาน ก.พ.ร. ร่วมกับหน่วยงานเจ้าภาพโครงการในพื้นที่นำร่องทั้ง 6 แห่ง ทบทวนและปรับปรุงรายละเอียดโครงการให้มีความชัดเจนและเป็นรูปธรรม ครอบคลุมวัตถุประสงค์ กิจกรรม แผนการดำเนินงาน วงเงินงบประมาณ ตัวชี้วัด และผลลัพธ์ที่คาดหวัง เพื่อใช้ประกอบการพิจารณาความเหมาะสมและการขอรับการสนับสนุนจากแหล่งเงินทุนต่าง ๆ
               🔹 ประสานและหารือร่วมกับหน่วยงานด้านการเงินและงบประมาณ เพื่อศึกษาความเป็นไปได้ในการใช้แหล่งเงินทุนและกลไกทางการเงินรูปแบบต่าง ๆ ให้เหมาะสมกับลักษณะ ขนาด และความต้องการของแต่ละโครงการ
               🔹 นำเสนอและหารือแนวทางการจัดสรรงบประมาณและการสนับสนุนแหล่งเงินทุนสำหรับโครงการภายใต้แผน NAP ต่อคณะกรรมการร่วมพหุภาคีเพื่อการบริหารงานภาครัฐระบบเปิด (Multi-Stakeholder Forum: MSF) ภายในเดือนมกราคม 2570